⬤ झुंजार सेनापती l बीड
महाराष्ट्र दुष्काळमुक्त करण्यासाठी सर्व विभागांनी समन्वयाने काम करावे, जलसंधारणाच्या कामांचे प्रभावी नियोजन करावे आणि पहिला पाऊस पडताच पाणी अडविण्यासाठी आवश्यक संरचना सज्ज ठेवाव्यात, असे स्पष्ट निर्देश मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी दिले आहेत. या निर्देशांच्या पार्श्वभूमीवर बीड तालुक्यातील बालाघाट परिसरातील जलसंधारणाच्या कामांना गती देऊन ब्र. ल. पा. तांदूळवाडी घाट साठवण तलावासह परिसरातील इतर तलावांचे पुनरुज्जीवन करून पाणीटंचाईवर कायमस्वरूपी उपाययोजना करण्याची मागणी संपादक सोमनाथ पाटील यांनी केली आहे.
तलाव आहेत, पण पाण्याचे नियोजन प्रभावी करा
बालाघाट परिसरातील अनेक गावांना पाणीटंचाईच्या समस्येला सामोरे जावे लागते. पावसाळ्यात उपलब्ध होणारे पाणी योग्य पद्धतीने अडवून त्याचा दीर्घकाळ उपयोग करता यावा, यासाठी तलाव, साठवण बंधारे आणि जलसंधारणाच्या संरचनांची देखभाल व दुरुस्ती महत्त्वाची आहे. मात्र, जलसाठ्यांची क्षमता वाढविणे, गाळ काढणे आणि पावसाचे वाहून जाणारे पाणी अडविण्यासाठी एकात्मिक नियोजन करण्याची आवश्यकता आहे.
मुख्यमंत्र्यांनी जलसंधारणाच्या कामांसाठी तंत्रज्ञानाधारित संनियंत्रण, विविध विभागांमध्ये समन्वय आणि प्रत्यक्ष परिणामांवर भर देण्याचे निर्देश दिले आहेत. त्यामुळे बालाघाट परिसरातील जलसंधारणाच्या कामांचाही वस्तुनिष्ठ आढावा घेऊन प्राधान्यक्रम निश्चित करण्याची गरज आहे.
ब्र. ल. पा. तांदूळवाडी घाट तलावाच्या गाळाचा प्रश्न महत्त्वाचा
बीड तालुक्यातील तांदूळवाडी घाट येथील ब्र. ल. पा. साठवण तलाव हा परिसरातील जलसंधारणाच्या दृष्टीने महत्त्वाचा विषय आहे. या तलावातील गाळ, साठवण क्षमता, जलसाठ्याची सद्यःस्थिती आणि पाणी अडविण्याच्या क्षमतेचा तांत्रिक अभ्यास करून आवश्यक कामे हाती घेणे गरजेचे आहे.
तलावातील गाळ काढण्याचे काम केवळ कागदोपत्री न राहता प्रत्यक्षात किती झाले, तलावाची पाणी साठविण्याची क्षमता किती वाढली आणि त्याचा परिसरातील शेतकऱ्यांना किती लाभ झाला, याची माहिती संबंधित यंत्रणांनी सार्वजनिक करावी. तलावाच्या पाणलोट क्षेत्राचे संवर्धन करून पावसाचे पाणी जास्तीत जास्त प्रमाणात साठविण्यासाठी ठोस उपाययोजना कराव्यात.
इतर तलाव आणि नद्यांच्या पाण्याचेही नियोजन करा
बालाघाट परिसरातील अन्य तलाव, नाले, नद्या आणि कोल्हापुरी पद्धतीच्या बंधाऱ्यांचा एकत्रित विचार करून जलसंधारणाची व्यापक योजना तयार करणे आवश्यक आहे. रौळसगाव ते खडकी घाट परिसरातील गणेश नदी तसेच सफेपुर ते तांदूळवाडी घाट तलाव नदीच्या पाणलोट क्षेत्रातील जलसंधारणाच्या शक्यता तपासाव्यात. सावरगाव आणि आंधापुरी येथील कोल्हापुरी पद्धतीच्या बंधाऱ्यांसह संबंधित जलसाठ्यांची स्थिती तपासून आवश्यक दुरुस्ती, गाळ काढणे आणि पाणी अडविण्याची कामे नियोजनबद्ध पद्धतीने करावीत.
या कामांसाठी जलसंपदा विभाग, जलसंधारण विभाग, कृषी विभाग, जिल्हा प्रशासन आणि स्थानिक स्वराज्य संस्थांनी समन्वय साधल्यास उपलब्ध पाण्याचा अधिक प्रभावी वापर करणे शक्य होऊ शकते.
शेतकऱ्यांना दिलासा देण्यासाठी ठोस कृतीची गरज
बालाघाट परिसरातील शेती मोठ्या प्रमाणावर पावसाच्या पाण्यावर अवलंबून असल्याने पाणीटंचाईचा परिणाम थेट शेती आणि शेतकऱ्यांच्या आर्थिक परिस्थितीवर होतो. त्यामुळे तलावांची साठवण क्षमता वाढविणे, गाळमिश्रित सुपीक मातीचा नियमानुसार उपयोग करणे, सूक्ष्म सिंचनाला प्रोत्साहन देणे आणि उपलब्ध जलसाठ्याचे योग्य व्यवस्थापन करणे आवश्यक आहे.
मुख्यमंत्र्यांनी जलसंधारणाच्या कामांना गती देण्याचे निर्देश दिले असताना बीड जिल्हा प्रशासन आणि संबंधित विभागांनी बालाघाट परिसरातील तलावांचा प्राधान्याने आढावा घ्यावा. प्रत्येक तलावासाठी स्वतंत्र कृती आराखडा तयार करून निधी, कामाची मुदत, जबाबदार यंत्रणा आणि अपेक्षित जलसाठा याबाबत स्पष्ट नियोजन करावे, अशी मागणी होत आहे.
घोषणांपलीकडे जाऊन प्रत्यक्ष कामे दिसणार का?
‘पाणी अडवा, पाणी जिरवा’ ही संकल्पना प्रत्यक्षात उतरविण्यासाठी केवळ बैठका आणि आदेश पुरेसे नाहीत. त्यासाठी वेळेत कामे पूर्ण होणे, नियमित देखरेख, निधीचा योग्य वापर आणि कामांच्या गुणवत्तेची तपासणी आवश्यक आहे. बालाघाट परिसरातील तलावांचे पुनरुज्जीवन झाल्यास भूजलपातळी वाढविण्यास, पाणीटंचाई कमी करण्यास आणि शेतीला आधार देण्यास मदत होऊ शकते.
त्यामुळे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या जलसंधारणविषयक निर्देशांच्या अनुषंगाने ब्र. ल. पा. तांदूळवाडी घाट तलावासह बालाघाट परिसरातील सर्व संबंधित तलावांच्या कामांसाठी शासन आणि प्रशासन आता कोणती ठोस पावले उचलणार, याकडे परिसरातील नागरिक आणि शेतकऱ्यांचे लक्ष लागले आहे.
बालाघाट हिरवागार करण्यासाठी पाण्याचा प्रत्येक थेंब अडविणे, तलावांची साठवण क्षमता वाढविणे आणि जलसंधारणाची कामे प्रत्यक्षात पूर्ण करणे, हीच काळाची गरज आहे.